به قلم:دكتر مريم احمدي
ورزش و سرطان
در قدیم تصور می شد افراد مبتلا به سرطان به آرامش و مراقبت بیش از هرچیز دیگر نیازمند هستند و ضرورت انجام فعالیت بدنی منظم برای این دسته از افراد نادیده گرفته میشد.ولی تحقیقات جدید نشان میدهند که ورزش شانس درمان بیماران مبتلا به سرطان را افزایش میدهد.ورزشهایی از قبیل پیاده روی و دوچرخه سواری باعث افزایش اکسژن رسانی به بافتها و در نتیجه بهبود وضعیت جسمانی این افراد میشود.همچنین بررسی ها نشان میدهد علایم بیماریهای روحی از قبیل افسردگی بطور فزاینده ای در اثر ورزش کاهش یافته و در نتیجه امکان درمان این افراد بالا رفته است. در ادامه این تحقیقات مشخص شد فعالیتهای بدنی عمر بیماران سرطانی را نیز افزایش میدهد.بیمارانی که ورزش میکنند در مقایسه با بیمارانی که ورزش نمیکنند ضربان قلب بهتر و تحمل بیشتری برای فعالیت دارند.همچنین ورزش در وضعیت روحی-روانی بیمارانی که ورزش میکنند تغییرات سودمندی ایجادمیکند.تغییرات روان شناختی که در اثر ورزش ایجاد میشود شامل کاهش اختلالات خلقی،کاهش افسردگی وکاهش اختلالات خواب هستند.
بیمارانی که درمان آنها به پایان رسیده است نیز منافع زیادی از فعالیت فیزیکی به دست می آورند.بازتوانی و توانبخشی در این بیماران بهتر صورت میگیرد و منافع جسمانی و روانی زیادی از این طریق حاصل میگردد.
در هنگام تشخیص بیماری و اطلاع فرد از آن واکنشهای روانی مختلفی بروز میکند و احتمالا"ناتوانیهای جسمانی در اثر بیماری یا درمان آن ایجاد میشود.این عوامل ممکن است منجر به انزوا و گوشه گیری فرد و کاهش همۀ فعالیتها از جمله فعالیت بدنی و ورزش شوند.وقتی فعالیت فیزیکی در اثر ابتلا به سرطان کاهش یابد،فرد مبتلابه بیماری فقدان انگیزه،کاهش انرژی و خستگی را نیز تجربه میکند.فعالیت ورزشی مرتب،متعادل و با شدت متوسط این علايم را تخفیف میدهد و به فرد بیمار کمک میکند که فعال باقی بماند و انرژیش افزایش یابد.حتی طی درمان سرطان نیز ادامه دادن به فعالیتهای بدنی امکان پذیر است.
مشکلاتی که بیماران سرطانی در حین درمان با آن مواجه میشوند عبارتند از:خستگی،ضعف،مشکل خواب،تمرکز کمتر،کاهش حوصله،خشکی و سفتی عضلانی وکاهش اشتها.
خستگی شایعترین عوارض سرطان است که هفتاد درصد بیماران تحت اشعه درمانی و شیمی درمانی آن را تجربه میکنند.این خستگی در بسیاری از بیماران آنقدر شدید است که فعالیتهای روزانه آنها را مختل میکند.بیماران بیان میکنند که خستگی مربوط به سرطان با خستگی تجربه شدۀ قبل از سرطان فرق دارد.آنها این خستگی را بسیار شدید،مزمن و ناامید کننده توصیف میکنند که با استراحت هم برطرف نمیشود.خستگی بعد از اشعه درمانی که ناشی از تخریب تومر یا تغذیۀ رقابتی تومر بوده و با دفعات اشعه درمانی افزایش میابد نیز یکی از تجربه های مشترک اکثر بیماران است.تحقیقات ثابت کرده که ورزش یکی از بهترین راه حلهای برطرف کردن این خستگیها می باشد.
فعالیتهای جسمانی و ورزش میتوانند کیفیت زندگی،خلق و انجام فعالیت جسمی بیماران را در طی و بعد از درمان بهبود ببخشد و خستگی ناشی از درمان را به وضوح کاهش دهد.
منافع ورزش در بیماران مبتلا به سرطان شامل:
1)بهبود ظاهر کلی و تناسب بدن
2)اعتماد به نفس بالاتر در بین افراد مبتلای ورزشکار
3)بهبود خواب در افراد تحت درمان
4)افزایش تودۀ عضلانی
5)کاهش خستگی جسمانی در حین درمان
6)کاهش تهوع پس از شیمی درمانی
7)بهبود سیستم ایمنی بدن
8)بهتر شدن وضعیت روحی-روانی بیماران
9)کاهش افسردگی
10)افزایش اعتماد به نفس
11)بهبود کیفیت زندگی
12)کاهش چربی بدن
نحوه و میزان ورزش در بیماران سرطانی به چند عامل بستگی دارد:
1)نوع سرطان 2)نوع درمان(رادیوتراپی،شیمی درمانی یا درمانهای هورمونی) 3)مراحل درمان(فعال یا نگهدارنده)
4)اطلاعات و وضعیت پزشکی بیمار 5)توانایی فیزیکی بیمار
در مورد انجام فعالیتهای ورزشی به نکات زیر توجه کنید:
*پیش از شروع برنامۀ ورزشی با پزشک خود مشورت کنید.
*یک برنامۀ ورزشی مناسب آهسته شروع میشود و به بدن فرصت کافی برای وفق پذیری با آن را میدهد.
*برنامۀ منظمی برای ورزش داشته باشید و حداقل سه بار در هفته به مدت 30-20 دقیقه ورزش کنید.میتوانید زمان ورزش را به بخشهای کوچکتر 10 دقیقه ایی تقسیم کنید.
*ورزشی که مناسب باشد نباید برای شما سخت و دشوار باشد،انعتاف پذیر بوده و همۀ نیروی شما را بکار نگیرد تا خسته و فرسوده نشوید.
*در صورت بروز مشکل تنفسی،سرگیجه،عدم تعادل و یا درد سینه سریعتر با پزشک خود تماس بگیرید.
*تا زمانی که با احتیاط ورزش کنید و بیش از حد مناسب فعالیت نکنید،بیشتر ورزشها بی خطر هستند.
*برنامۀ ورزشی پیاده روی با سهولت کاربرد،نداشتن عارضۀ جانبی،پایین بودن هزینه و ایجاد نشاط و شادی میتواند یکی از راههای پیشگیری و کنترل خستگی باشد.