دكتر محسن خاني         

        فوق تخصص مديكال انكولوژي                  

        هماتولوژي وپيوند مغزاستخوان                    

 

 

كم خوني وفقرآهن

كم خوني زماني بروز مي كندكه سطح هموگلبين خون شما كاهش مي يابد.

وظيفه هموگلبين انتقال اكسيژن ازريه هابه تمام نقاط بدن مي باشد.

سلولهاي قرمز خون در مغز استخوانها ي بزرگ بدن توليد مي شود.

مغز استخوان براي ساخت هموگلبين وگويچه هاي قرمز به آهن, ويتامين ب12واسيدفوليك و...نياز دارد.

كم خوني فقرآهن شايعترين كم خوني درجامعه است و آهن جهت توليد هموگلبين استفاده ميشود. بطور متوسط از هر5زن يك نفر به كم خوني فقر آهن مبتلا ميباشد.                                            علائم كم خوني:

اين علائم غير اختصاصي هستندو ممكن است در بيماريهاي ديگر نيز ديده شود.

اين علائم شامل طپش قلب وتنگي نفس مي باشد.

تغيير شكل ورنگ ناخن, التهاب گوشه دهان از ديگر علائم است.

علاقه به خوردن بعضي موارد مثل يخ, نشاسته وخاك نیز بوجود مي آيد.

در موارد شديد پرزهاي زبان اين بيماران به مرور از بين ميرود.گوشه لب ها ترك ميخورد وشيارهاي طولي روي ناخن ها بوجود مي آيد.

غذاهاي غني از آهن:

1-جگر, زرده تخم مرغ

2-گوشت قرمز, ماهي ومرغ

3-غذاهاي دريايي

4-ميوه هاي خشك, مثل زرد آلو, آلو, كشمش

5-سبزيجات(اسفناج كلم)

6-حبوبات ودانه ها كامل (سبوس دار)عدس ولوبيا

7-نان وغلات غني شده با آهن

8-توت خشك, انجير خشك وهلو

علل كاهش آهن بدن:

1-كمبود آهن در رژيم غذايي

2-جهش رشد در كودكان زير3سال ونوجوانان

3-بارداري

4-ازدست رفتن خون در قاعدگي ماهانه

5-از دست رفتن خون به علت اهدا خون, خونريزي داخلي, هموروئيد(بواسير),پوليپ روده

6-ابتلا به سرطانهاي مختلف روده اي تومورهاي كليه ومثانه

7-بيماريهايي كه جذب آهن در آنها مختل مي شود مثل بيماري كرون يا برداشتن بخشي از روده  به علت عمل جراحي .

8-تداخل در جذب آهن از روده ها: مصرف همزمان برخي مواد غذايي با منابع غذايي جذب آهن را كاهش مي دهند.

جذب, حمل, ذخيره ودفع آهن از بدن:

جذب آهن از روده صورت مي گيرد و سپس آهن به جريان خون منتقل شده ومقداري از آن به مغز استخوان ومقداري نيز در ساير قسمتها ذخيره شده ومورد بهره برداري قرار مي گيرد.

  عوارض كم خوني درمان نشده:

1- مشكلات قلبي :كم خوني باعث ضربان سريع وگاهي نامنظم قلب ميشود

2- مشكلات زايمان: فقر آهن شديدميتواندبه تولد نوزاد نارس وياباوزن كم منجرشود.

3-مشكلات رشد :در نوزادان وكودكان رشد را به تعويق مي اندازد.

4- مشكلات ديگر: افزايش ابتلا به عفونتها, كاهش توان يا دگيري و حافظه خستگي وبي حالي .

عوامل موثردر جذب آهن:

1- فاكتورهايي كه باعث کاهش جذب آهن مي شوند:

مصرف چاي, قهوه ,كاكائو ,مصرف شير وپنير

كاهش اسيد معده(مصرف آنتي اسيد)

كلسيم, مس, منيزيوم, منگنز وروي درجذب شدن با آهن رقابت مي كنند بنابراين مصرف زياد هر

كدام از آنها به فقر آهن منجر مي گردد.

مصرف فيبر غذايي

چاي يا قهوه را تا دو ساعت پس از غذاميل كنيد.

2-فاكتور هائي كه باعث افزايش جذب آهن مي شود:

ذخيره كم آهن بدن

ويتامين c

شكرها

اسيدسيتريك

مصرف گوشت ويا ويتامين c همراه با سبزيجات وساير منابع آهن, جذب آهن را 4 برابر ميكند.

منابع حاوي ويتامين Cكلم بروكلي, كيوي, گوجه فرنگي, مركبات, فلفل سبز, توت فرنگي ومركبات مي باشد.

میزان آهن مورد نیاز روزانه که بایستی مصرف شود:

 

شیرخواران                 10میلیگرم

کودکان                       5میلیگرم

زنان جوان                  20میلیگرم

زنان باردار                 30میلیگرم

زنان یائسه                  10 میلیگرم

مردان                        10میلیگرم

درمان:

درمان کم خونی فقر آهن ب سه روش خوراکی وتزریق عضلانی و وریدی آهن صورت میگیرد:

1-روش خوراکی:

در این روش قرصهای آهن به میزان 3-5 قرص بنا به نظر پزشک معالج تجویز میشود.طول مدت درمان بین 4-6 ماه است و توسط تستهای تشخیصی خاص این مدت مشخص میشود.این روش رایجترین راحتترین روش تجویز آهن در درمان کمخونی آهن است.

نکات عملی در این روش درمانی:

الف-سعی کنید قرصهای آهن را حداقل با فاصله 1-2 ساعت از غذا مصرف کنید.

ب-قرصها را با یک لیوان آبمیوه میل کنید.

ج-در صورت یبوست شدید یا تهوع از داروهای ضد تهوع یا مسهل میتوان استفاده کرد.

د-در هنگام مصرف دارو رنگ مدفوع سیاه میشود نگران نباشید.

ه-مصرف میوه و سزیجات تازه جذب این داروها را افزایش میدهد.

2-تزریق عضلانی:

این روش با فراهم آوردن مقدار زیادی آهن به صورت یکجا در درمان فقر آهن بکار میرود.میزان تاثیر ان مانند روش خوراکی است ولی عوارضی مثل درد شدید محل تزریق یا تشکیل آبسه وتومور در این محل دیده شده است.این روش زیاذ استفاده نمیشود.

3-تزریق وریدی:

در مواردیکه بیمار مبتلا به کمخونی شدید باشد یا بیماری روده ای یا عدم تحمل خوراکی داشته باشد از این روش درمانی استفاده میشود.این روش درمانی به علت احتمال حساسیت داروئی باید زیر نظر پزشک مصرف شود.

چند توصیه:

آ-دوره درمان خود را کامل کنید.

ب-پیشگیری از کمخونی را فراموش نکنید.

ج-کم خونی فقر آهن یک بیماری نیست بلکه نشانه وجود یک بیماری در بدن است.برای یافتن علت اصلی با پزشک خود همکاری کنید.

د-قرصهای آهن با نامهای تجاری مختلف اغلب گران قیمت و فاقد آهن کافی هستند.در صورت مصرف این قرصها با پزشک خود مشورت کنید.

ه-ممکن است کمخونی شما چندین علت داشته باشدمثل کمبود آهن یا اسید فولیک و.......

و-پیشگیری بهتر از درمان است بنابراین غذاهای حاوی آهن را در رژیم غذائی خود بگنجانیدو به توصیه های پزشک خود توجه فرمایید.